کال - یک رودخانه شور

«کال» یک رودخانه آب شور است که هنگامی که از قلعه حاجی به طرف کویر بروید پس از طی چند کیلومتر به آن میرسید. البته این که میگویم «رودخانه آب شور» منظور یک رودخانه پر جوش و خروش نیست بلکه یک جوی باریک و زلال از آب بسیار شور است که جریان دارد و زمستانها یا به هنگام بارش رگبار بستر رودخانه بسرعت از آب باران پر میشود و برخی نقاط روخانه در اثر فشار آب گود میشود بطوری که در تابستانها که فقط جوی آب شور آرام جریان دارد استخری بزرگ میتوان اینجا و آنجای رودخانه پیدا کرد.

هرگز نفهمیدم که سرچشمه این آب شور کجاست. برخی میگفتند که زیر دهات شاهرود سرچشمه میگیرد. یک بار با «گوگل ارث» آنرا دنبال کردم اما به جایی نرسیدم. فکر نمیکنم سرچشمه ای به آن معنا در کار باشد بلکه این آب شور یک سفره زیر زمینی باقیمانده از دریای بزرگی بوده است که زمانی که ایران زیر آب بود این دریا خلیج فارس را به دریای مازندران ربط میداد. با بالا آمدن زمین یک فلات در ایران تشکیل میشود و این آبها در میان فلات بدام می افتند و از دریای آزاد جدا میشوند. پس از هزاران سال آب این دریاها تبخیر شده و کم کم بیابانی خشک بجای آن می نشیند. وقتی با برنامه و نقشه «گوگل ارث» google earth   از آن بالا به زمین چشم میدوزید تماشای این منطقه سرشار از نمک بسیار دیدنی است. کاملا مشخص است که هرساله آب دریاچه ها تبخیر میشده و کمربندها و حلقه های نمک تشکیل میشده.

بخاطر دارم که قدیمها برخری مواقع کسانی برای آوردن نمک طبیعی به این مناطق میرفتند و پس از کندن نیم متر یا بیشتر از زمین به آب شور میرسیدند. سپس استخرهای کوچکی درست میکردند که در آنها آب جمع میشد. پس از گذشت روزها این آبها بخار میشد و آبهای تازه ای جایش را میگرفت تا آنکه غلظت آب جمع شده آنقدر زیاد میشد که مثل آبی که در سرما اندک اندک یخ میزند، آب شور اندک اندک جای خود را به نمک طبیعی میداد. این نمک را بصورت طبقه طبقه درست مثل طبقه ای از یخ روی آب به کلفتی تقریبا بیست سانتی متر از گودال کنده شده بر میداشتند و بار الاغ کرده و به دهات اطراف می آوردند و میفروختند. البته نمک طعام معدنی به وفور در ایران یافت میشود و هم ارزان است و هم نسبت به نمک دریا (نمک دریا یا  نمک کویر) غلظت بیشتری دارد. برای همین هم کاسبی چندان با رونقی نبود. حتا هنگامی که الاغها جای خود را به وانت نیسان دادند.  بهرحال رنگ آن به دلیل وجود مقداری رسوبات رسی سفید نبود و مقداری مزه خاک میداد.

باری، تصورم بر این است که این آب شور کال از سر ریز دریاچه های آب شور به داخل کانالها و سپس به داخل رودخانه کال نتیجه میشود. اگر کسی بیشتر میداند در قسمت نظرها بنویسد تا ما هم استفاده ای ببریم.

در دوران کودکی و یک بار هم نوجوانی به همراه چند خانواده راهی کویر شدیم و تنی به آب شور زدیم که ماجرای خودش را دارد و یک روز که حالش بود برای تان تعریف میکنم. فعلا تیترش را بخوانید که هست؛ ماجرای عشق پرشور الاغ حاج قربانعلی نسبت به خر کل عباس!